Foto: Wikimedia commons.

Mitt minimalistiske bibliotek

BLA inviterer engasjerte skribenter til å plukke fra egen hylle. Ida Hove Solberg skriver om å flytte fra biblioteket sitt.
29.08.2019 - 12:43

Omtrent ein månad før denne teksten vart fødd, flytta eg frå Oslo til Stockholm. Med unntak av nokre semester, hadde eg budd i Oslo i rett over eit tiår. I alle desse ti åra har eg studert og arbeidd med litteratur, og eg har jobba hardt for å ikkje pådra meg ei veldig stor samling bøker. Å bu i kollektiv og tidvis dele rom set naturlege grenser. Likevel, trass innsatsen for å avgrense og den openberre plassmangelen, var det nettopp bøker eg åtte mest av da eg skulle pakke ned og flytte ut. Noko drastisk måtte skje før eg kunne forlate mitt høgt elska kollektiv og sette meg på nabotoget med min eine koffert, som utgjorde flyttelasset mitt.

Eg fekk sette ein del saker på eit loft. Men langt ifrå alle bøkene kom til å få plass. Eg måtte velje, så eg sette opp følgande reglar: Av romanar og prosa skulle eg ikkje ha meir enn at det fekk plass i ein liten koffert. Av poesi og skodespel skulle alt få plass i ei lita pappeske. Tidsskrifta likeeins. Nokre utveljingskriterium for skjønnlitteraturen: Bøkene måtte vere sjeldne, spesielt dyre eller av andre grunnar vanskelege å få tak i. (For ordens skuld: Fagbøkene mine er generelt både dyre og vanskelege å få tak i, så dei vart ikkje råka av prosessen.) Bøker med affeksjonsverdi skulle sjølvsagt få bli. Det kan vere dei var gåver, at nokon har skrive noko i dei, til meg eller ein tidlegare eigar, at dei har vore med på ei reise eller at dei av andre grunnar har betydd mykje for meg eller nokon nær meg. Eg følgde kriteria strengt, og nådde ganske nøyaktig målet om éin liten koffert og to små esker. Desse bar eg opp på loftet; alle andre bøker gav eg vidare.

Det var brutalt, samtidig som det også var ein slags lette. Men da eg kom i hus i ny by, var eg nærmast utan bøker. Eg hadde berre éi bok som ikkje på noko vis var knytt til arbeid: ei farvel-gåve eg hadde fått av ein god ven i samband med at eg skulle reise, og som derfor kom meg i hende etter den brutale utveljinga. Boka, Il me faut te dire (2017), er skriven av den franske historikaren Arlette Farge, og består av ei samling brev ho har sendt over mange år. Det er ei lita bok (perfekt på toget), og eg las ho i løpet av dei første par dagane i Stockholm. Ho er skriven med roleg vidsyn, glimrande kløkt og intim openheit, og ho rørde meg djupt.

Denne spalta utfordrar skribenten til å gå til bokhylla si og trekke fram noko leseverdig. Men kva om bokhylla er så godt som tom? Det skulle no aldri skje meg, ville eg svart berre få månader tilbake. Men jau, no skjer det. Strengt tatt har eg ikkje eingong bokhylle i det vesle eittromshuset mitt. Men om eg hadde det, ville ho vore nærmast tom. Det er dag tre i det nye tilværet og eg har, bortsett frå farvel-gåva som eg akkurat har lese, ingen ikkje-arbeidsrelaterte bøker. Visst er den vesle brevsamlinga anbefalingsverdig. Men hadde eg trekt fram akkurat denne viss eg kunne velje frå hylla mi slik ho var før utveljingsprosessen?

Eg går i byen, gjer meg kjent med bokhandlar og parkar. Lysta til å kjøpe nye bøker veks, og eg kunne risikert å gå frå kjellaren hos Hedengrens bokhandel med sekken full, om det ikkje var for at litteraturen her er ein god del dyrare enn i Noreg. Her er det nemleg moms på bøkene, og eg, med den nye, svenske lønna mi, blir gjerrig. Derfor har eg kjøpt berre to bøker etter at eg flytta. Til saman med farvel-gåva har eg dermed tre bøker i den imaginære og elles så blanke bokhylla mi. På kva grunnlag kan eg da svare på denne spaltas utfordring?

Den første boka var altså den franske brevsamlinga til historikaren Farge. Den andre boka kjøpte eg på Fotografiska museet, nærmast tilfeldig. Kunstnaren som har illustrert utgåva, var ikkje utstilt lenger, så det var ikkje fordi eg vart rørt av museumsbesøket at eg kjøpte ho. Det var mange fotobøker til sals, og eigentleg var eg ute etter kunst først og fremst. Men da eg såg Astrid Lindgrens Bröderna Lejonhjärta (1973) ligge ytst på kanten av eit bord, i vakker vevd innbinding, kunne eg ikkje la vere. Det slo meg at eg ikkje heilt hugsa detaljane om slutten, og kva betre måte å komme lenger inn i det svenske språket på, enn gjennom denne hjarteskjerande klassikaren. Same kveld byrja eg lese, og tårene trilla allereie på andre side.

Etter ei vekes tid, med lesing av nokre få kapittel kvar kveld, såg eg ljuset i Nangilima. Boka skakar meg som om eg var eit barn – som om eg for første gong las om okkupasjon, undertrykking og svik, og om mot, håp og fridomskamp. Kvifor gjorde ho så sterkt inntrykk? Eg har jo lese boka før, og eg har sterke minne frå da eg som lita såg uhyret Katla spytte eld frå ei scene på Trøndelag teater. No var det likevel som om eg levde boka på ein måte eg ikkje kan hugse å ha gjort før. Til dei som ville (eller var tvungne) høyre på, kunne eg i dagane etter lesnaden fortelje noko så sjokkerande, noko så nytt og direkte banebrytande og dessutan innsiktsfullt som at «Brødrene Løvehjerte er ei heilt fantastisk bra bok!». Du seier ikkje det, Ida.

Den tredje boka kjøpte eg etter ein frykteleg lang dag, med frykteleg mange administrative oppgåver og eit frykteleg besøk hos ein frykteleg offentleg etat i Stockholm sentrum. Like etter besøket, på veg heimover, kom eg forbi ein bokhandel, og i eit forsøk på å riste byråkratiets støv av det som var igjen av dagen, søkte eg tilflukt blant bøkene. Eg stod lenge og bladde i poesiavdelinga, men enda til slutt opp med ein teikneserievariant av The Handmaid’s Tale av Margaret Atwood, teikna av Renee Nault (2019). Ein kvar som kjenner denne historia, opphavleg skriven i 1985, veit kor grueleg viktig ho kjennest i vår tid. Bilda sit framleis på netthinna mi, kjenslene sit framleis i brystet. Kvifor blir eg så rørt av desse tre bøkene? Har eg klart å treffe på dei beste bøkene som finst – tre på rad?

I BLA nr. 5, 2019, skriv Geoff Dyer om sine «Old books». Han skildrar kor tilfredsstillande det er å vere lesar av desse gamle bøkene, som ikkje berre er gamle i den forstand at det er lenge sidan dei kom ut, men, kanskje viktigast, i den forstand at det er lenge sidan han fekk dei i hende. Dette er bøker som har overlevd mangt eit flyttelass utan å bli luka ut, men også utan å bli lesne. Han skriv til og med at det å no endeleg lese dei, kan gjere livet lenger. «But whose life?» Underforstått: Bøkene eller lesaren? Desse «old books» er dessutan sjeldne – om dei ikkje var det da dei hamna hos han, har dei blitt det med tida, ettersom dei ikkje blir trykte meir – og nettopp dét gjer dei enno meir verdifulle, skriv Dyer.

Eg ser på mine tre bøker. På sitt vis er dei jo sjeldne. «New books», eller betre i dette tilfellet «few books», kan, i mitt mikrokosmos i Stockholms utkant, få glansen som dei sjeldne bøkene ute i verda har. Som Dyer tillegg eg bøkene (enda) større verdi, når dei er så få, og eg kjenner på gleda over det livgivande ved å lese dei. Noko har opna seg for meg i lesinga av desse bøkene – sjølv om, nei, eg ville kanskje ikkje ha valt ut akkurat desse tre til ei spalte som dette, om dei stod i ei vanleg og bognande bokhylle.

Ei fransk samling brev, ei svensk barnebok og ein amerikansk teikneseriedystopi. Anbefaler eg desse tre bøkene no? Absolutt. Men det er nesten så eg vil seie at det ikkje er akkurat desse tre bøkene som er viktige her, sjølv om det nok er eit poeng at dei er så ulike, og da eg las dei, så få. Dei konkurrerer ikkje med kvarandre, og for mitt vedkommande konkurrerte dei heller ikkje med nokon andre.

Det kan vere både spennande og omveltande å bryte opp, byte by og byte arbeid. Eg opplever eller ser noko nytt kvar einaste dag. Men størst av alt er likevel dei eineståande leseopplevingane. Dette er derfor det eg anbefaler: å gi den boka ein les, den verdien ho ville hatt om ho var den einaste boka ein hadde. Og når eg om to års tid kjem tilbake til loftet med éin koffert og to esker litteratur, skal dette vesle biblioteket få puste igjen – og sikkert vekse litt. Men ikkje for mykje.


Ida Hove Solberg (f. 1987) er redaktør i Mellom – tidsskrift for omsett litteratur og litterær omsetting, og arbeider som postdoktor ved Stockholms universitet, der ho driv forskingsprosjektet «A war of minds and culture: Literary translation during the German occupation of Norway (1940–1945)».


BLA 8/19. 21.08.2019.