Foto: Tale Hendnes

Poetikk: Kristina Leganger Iversen

BLA utfordrer forfattere til å skrive om hvorfor de skriver.

Kva tyder det eigentleg «å skrive»? Kvifor er det så fristande å seie «nei», kvar gong nokon spør meg om eg «skriv på noko for tida», sjølv om svaret alltid eigentleg er «ja», fordi eg nesten alltid, nesten kvar dag, «skriv» «på noko»? Fordi spørsmålet «skriv du på noko for tida» liksom gir meg kjensla av at det handlar om noko anna og mykje meir enn nettopp berre det å setje ord ned på virtuelle eller konkrete papir, noko eg ikkje får heilt tak på? Kvifor blir eg så flau, så full av uvilje, om eg no for tida blir spurd om eg «skriv på noko»? Kvifor synst eg plutseleg det er så kleint når forfattarar skal snakke om «skriveprosessen», om «korleis dei skriv», kvifor får eg så lyst til å seie, ein skriv på same måte som alle andre, med blyant eller penn eller mobil eller skrivemaskin eller på data, er det så mystisk då? Kvifor er det blitt sånn no, før har eg vel i stort alvor deltatt i desse samtalane, lytta til dei, syntest at det har vore vedunderleg og fantastisk, at litteraturen kan dukke opp, at det «å skrive» har handla om så mykje meir enn berre det «å skrive», det har tydd å dikte, å utforske, å søke, å hamre, å tigge, å be? Har du ikkje nettopp vore ein sånn person som har oppsøkt bøker og samtalar som handlar om nettopp dette? Kvar kjem all denne tvilen frå, alle desse spørsmåla, kvifor kan du ikkje berre skrive noko om korleis du skriv, kan du ikkje berre skrive litt om skrift slik som du pla skrive om skrift, den gongen då, før då du trudde på det «å skrive» at du «var ein som skreiv», når var eigentleg før? Nei, det går ikkje, men kvifor ikkje? Kvifor speler det ei rolle om du trur eller ikkje trur? Kvifor kan du ikkje berre posere? Kvifor må det vere sant, om ikkje i faktaa, så iallfall, i kjenslene? Om ikkje i alle detaljane, kvifor kan du ikkje berre gi folk det dei vil ha, ei fin lita underfundig poetisk vakker gjennomtenkt tekst om skriving? Kvifor skal du gi folk dette som dei ikkje har bedd om, som redaktøren ikkje har bedd om, som han kanskje ikkje ein gong hadde tenkt på som ei moglegheit? Kvifor sa du ja då du blei spurd i april om å skrive denne spalta i august, kvifor sa du ikkje iallfall ifrå i august, då han spurde deg om når du kunne levere teksta? Kvifor forklarte du det ikkje berre, eg skriv ikkje nett no, eg er så flau, eg føler meg som ein forfattarimitator? Kvifor gjekk du berre og venta, og håpa det skulle gå over? Kvifor går det ikkje over? Kven ventar du skal svare? Kvifor må det vere slik av og til, når ein skriv, at det berre kjem, ikkje sånn ein vil eller tenkjer det er fint, men slik ein føler det, slik ein så innmari skulle ønske ein ikkje følte det, med likevel slik det likevel er? Så flaut, så teit, så slemt, og likevel, som om det ikkje kunne vere på noko annan måte? Sånn at det berre må stå der, det som er flaut og sant og rart, og så håpar ein liksom at nokon skal sjå det på ein litt fin måte? At nokon skal sjå på det med litt snillare auge, enn dei ein sjølv har? Og at det liksom skal bli litt lettare? Eller berre at ein skal sjå det sjølv, med dei litt snillare auga ein har når ein ser på ei tekst, når ein liksom ser alle dei pussige tankane slik dei står på eit ark, og ikkje berre er inni sitt eige hovud? Tankane som er blitt ord, svarte små figurar som ein kan endre på, som ein vil? Redigere og pusse litt på? At ein liksom kan le litt av det, seie, det var då valdsamt? Eller at ein liksom kan seie, okei, dette verkar som ein søt og rar karakter, også er det liksom litt meir okei? At kanskje nokon kan tenkje: Kven er ho pussige dama? At kanskje nokon kan le litt? At kanskje nokon kan tenkje: Takk gud, for at eg ikkje er så nevrotisk? Eller takk gud for at eg ikkje skriv? Eller for at eg skriv, utan å tenkje? At begge deler sikkert kan vere greitt? At alle mister trua av og til, at det er greitt, at det sikker går over, eller om det ikkje går over, så går det sikkert bra? At litteraturen sikker vil overleve? Eller at ho kanskje også skal vere slik? Fordi du djupast der inne trur at litteraturen og livet blir betre om det som er litt skakt og ikkje slikt som ein hadde tenkt, også får kome til uttrykk? Fordi du prøvar å etterleve det, også når du får prestasjonsangst og blir redd og føler at alt blir så skummelt og alvorleg? Fordi det er keisamt med sånne pene tekster som gjer akkurat det du hadde venta? Fordi det er slitsamt å vere flink? Fordi det er fint med eit rom der alskens uhyrer kan kome fram? Og er det vel nokre verre uhyre enn dei evige spørsmåla ein stiller til seg sjølv igjen og igjen, så er det ikkje betre, om ein kan skrive dei ein gang for alle, så kan dei kan få stå og der dei kan få dirre, der forma kan gjere det til noko som kanskje gjer noko i verda og ikkje berre rasar i eins eige hovud? Kanskje kan ein ta pusta frå dei, sleppe dei ut, la dei rase mellom blokkane og ut i skogen? At det så vil bli tomt, og rolig, og fredeleg, og klart? Klart for kva då? At orda sikker vil strøyme igjen snart, fordi dei ikkje kan anna? Fordi du kanskje likevel vil klare det, trekke pusten, skrive ferdig, la det stå til, trøysteete brownies medan du tenkjer på at dette skal stå i eit seriøst litterær tidsskrift? Sende det likevel, til redaktøren, teksta om sånn det er å skrive av og til?

Seie her er orda, dei som er nesten ingenting og likevel ber om alt. 

Artikkelen er 1073 ord lang.

Du må være abonnent for å kunne lese denne artikkelen

  • Ordinært abonnement
  • Privatabonnement
  • Korttidsabonnement
Emneord: