Foto: Paul S. Amundsen

Poetikk: Frode Grytten

BLA utfordrer forfattere til å skrive om hvorfor de skriver.

Djevelen ringte meg. Eg stikk innom ein liten tur, sa Djevelen. Eg er ikkje heime, sa eg. Kvar er du då? spurte Djevelen. Ikkje heime i alle fall, sa eg. Jo, du er heime, sa Djevelen, eg kan spore deg, og du er definitivt heime. Men det er seint, sa eg. Ikkje så seint, sa Djevelen.

Så vi gikk ein midnattstur i nabolaget. Eg var ikkje interessert i å ha Djevelen innanfor dørene mine. Det var ein tidlig vårkveld, framleis kaldt i lufta. Dei fleste naboane hadde gått til ro, her og der var det lys i vindauga. Kva er det du vil? spurte eg. Ingenting, sa Djevelen. Jo, noko vil du ha frå meg, såpass kjenner eg deg. Ok, sa Djevelen, eg vil ha din udødelige sjel.

Eg spurte kva eg fikk igjen for det. Han sa at han hadde følgt meg ei stund, eg var ein interessant forfattar, men han meinte at eg ikkje hadde nådd mitt potensiale. Og kva er mitt potensiale? spurte eg. Det skal eg komme tilbake til, sa Djevelen. Men sjå på deg sjølv, ta ein kikk på deg sjølv. Kva er di eiga vurdering?

Eg sa at eg syntest det gikk ok. Ok? sa Djevelen. Er ok nok for deg? Du veit at du kan bli ein betre versjon av deg sjølv? Eg sa at det visste eg ikkje. Kva bil kjører du? spurte Djevelen. Eg svarte at eg kjørte ein grå Nissan Leaf. Nissan Leaf??? sa Djevelen. Vil du ikkje ha ein slik bil som Tom Egeland kjører? Eg spurte kva bil det var. Djevelen sa at det var ein raud Ferrari.

Er ikkje det litt harry? spurte eg. Djevelen lo. Du må ha mot til å drømme stort, du må tore å vere litt unorsk, sa han, du kan ikkje tasse rundt her som ein patentert, trist vestlending. Så du vil at eg skal skrive post-it-lappar til meg sjølv: VINNARSKALLE?? Han lo. Ja, sa han. Eg må innrømme at eg tok til å like fyren, eg kjente framleis på ein sunn skepsis, men han var sjarmerande på ein guteaktig måte. Han var artikulert og urban, vittig og ivrig, ein verdsmann.

Du har ikkje tenkt å skrive ein krim, då? spurte Djevelen. Eg har skrive ein krim, svarte eg. Har du? spurte han. Ja, du må gjøre betre research, eg vann til og med ein pris for den krimmen. Eg les altfor lite, sa Djevelen, men dette er lovande, då kan du jo skrive ein krim til? Ja vel? sa eg, så du vil at eg skal sitje på krimfestivalen og snakke om bok nummer sju i serien der hovudpersonen har fått seg border collie og oppdagar eit lik ute i nåleskogen?

Eg er bare her for å hjelpe, sa Djevelen. Han sa at han hadde ein kontrakt på innerlomma, spesielt utforma for meg. Kan eg få sjå han? spurte eg. Djevelen gjorde som om han ikkje hørte. Kva står det i den kontrakten? spurte eg. Ah, så du er litt interessert? sa Djevelen og peikte opp på det arkitektteikna nybygget på toppen, det låg så høgt at det nesten nådde opp til himmelen. Eg likte det huset, eg hadde merka meg at framleis hadde ingen flytta inn der.

No, sa Djevelen, liker du planen så langt? Eg sa at eg allereie hadde eit veldig fint hus, eit rekkehus frå syttitalet i funkisstil. Funkis er bra, sa Djevelen, men syttitalet? Og rekkehus? Eg svarte ikkje. Du kan få ei ung kone, sa Djevelen og smilte. Eg har ei ung kone, sa eg. Men ei som er endå yngre, sa han. Kor ung, då? spurte eg. Han lo høgt.

Djevelen sa at han ikkje las all verda, men han las nok til å vite at det fanst mange som skreiv dårligare enn meg, men som tente mykje meir. Eg spurte om han kunne vere heilt konkret, kunne han gi meg namn? Ja, sa han, eg tenker til dømes på ———, han kan faen ikkje skrive. Og las du den siste romanen til –— ––-? Oh la la! Og så har du ––– Det er jo bare rein iscenesetjing og sublimering. Og ikkje for å snakke om –- –––, det er heilt krise, spør du meg.

Folk tar alltid feil, sa Djevelen, her finst du, og så sit folk rundt i desse husa og les den siste boka til –— ––-! Eg sa at eg følte at det gikk bra med meg, eg sa at alt eg ville var å skrive om vanlige folk, korleis dei tenkte og agerte. Eg hadde nok pengar til å skrive, nok pengar til å leve, det fikk vere greitt, det var eigentlig ganske feitt, slik eg hadde det.

Djevelen sa at det aldri blei nok pengar! Korleis kunne det bli nok pengar? Som forfattar genererte eg ein masse gryn, men kven var det eigentlig som stakk av med dei pengane? Forlaget! Bokhandelen! Sentraldistribusjon! Ho feite på Ark som stod der bak disken og tygde tyggis og som ikkje ein gong hadde hørt om meg, og som bare pusja den siste til –- ––- på folk!

Har du nokon gong følt deg udugelig? spurte Djevelen. Ja, mange gongar, nesten kvar dag, svarte eg. Ja, der har vi det. Og kven kjem til deg når du føler deg udugelig? Hæ? Kjem det nokon frå forlaget? Kjem det nokon frå Sentraldistribusjon for å hjelpe deg med plotet? Kjem ho feite med tyggisen? Nei, dei kjem ikkje, du vrenger sjela di, du gjør alt, og dei tar pengane.

Vi hadde gått ein heil runde i nabolaget mitt. Eg sa til Djevelen at han fikk komme inn ein liten tur, han måtte bare vere stille, kona mi og ungane mine hadde sikkert lagt seg. Eg spurte Djevelen om han ville ha whisky. Han takka ja. Eg skjenkte i to glas og ga han. Royal Castle? sa Djevelen etter å ha tatt ein slurk. Du veit at Torgrim Eggen drikk Diamond Jubilee!

Vi drakk, og vi lo. Djevelen tok på seg brillene og fann fram kontrakten. Han las opp for meg. Om eg ga han min udødelige sjel, kunne han garantere at eg innan ein tidshorisont på åtte år ville motta Nordisk Råds litteraturpris. Men då måtte eg slutte å skrive om vanlige folk, eg måtte vende meg mot sjølvbiografien, og skrive om den tunge tida. Har du forresten hatt ei tung tid? spurte Djevelen og såg på meg over brillene. Ja, absolutt, sa eg.

Djevelen nikka tilfreds. Han sa at eg skulle sendast på talentutviklingskurs hos –– –––. Eg skulle få –– ––- som min personlige mentor. Dei skulle tvinge –– ––— til å slutte å skrive, og i staden bli aupair heime hos meg. Til alle opplesningar i bokhandel og på litteraturhus ville det høre med biff og blowjob. Han sa at det innan 2030 skulle byggast eit eige Grytten-museum i Odda, over seks tusen kvadratmeter med ein vakker Grytten-park utanfor, og eit eige Morrissey-rom for ungane.

Eg skulle også få Tarjei Vesaas-debutantpris, lovte han. Det er vel i seinaste laget, sa eg. Vel, når debuterte du? 1983! Eg trur det var Kjell Gjerseth som fikk debutantprisen det året. Kjell Gjerseth? Aldri hørt om fyren. Vi tar prisen frå han, og gir han til deg. Posthumt! Posthumt?? Ja, du forstår kva eg meiner!

Eg må nesten tenke litt på det, sa eg. Det må du, sa Djevelen. Men du skal bare vite at du er den aller første vi spør, sa Djevelen. Og det er ein drøss med forfattarar der ute som kunne ha kutta av seg både venstre og høgre arm for å få lagt ein slik kontrakt på bordet framfor seg, sa Djevelen. Vel, utan armar er det vanskelig å skrive under, sa eg. Vi lo. Vil du ha litt speed? spurte han. Kven er eg som kan takke nei til noko slikt, sa eg.

Eg trur nesten eg blir her i natt, sa Djevelen. Eg sa at eg kunne reie opp på sofaen i stova. Eg fann ei dyne og retta moderlig på pledd og laken. Sov godt, sa eg til Djevelen. Eg slo av lysa, og brått låg rommet i mørke, bare lys frå gatelyktene trengte inn mellom persiennene, ei fin lysstripe avteikna seg på veggen. Djevelen låg på senga og kviskra: God natt, Frode.

Då eg vakna hadde eg hovudverk og det regna utanfor. Eg gikk inn på stova, men Djevelen var ikkje lenger i rommet. Eg såg meg om etter kontrakten, men kunne ikkje finne noko ark. Minnet mitt var svakt, eg var sikker på at eg hadde avslått forslaget frå Djevelen. Eg kunne ikkje hugse heilt kva som var utfallet av nattas samtale, men eg var nokså sikker på at eg hadde sagt nei.